مقدمه

استفاده‌ بهینه‌ از آب‌ در كشوری‌ چون‌ ایران‌ كه‌ از نظر اقلیمی‌ دارای‌ وضعیت‌ خشك‌ تا نیمه‌ خشك‌ است‌ از اهمیت‌ فراوانی‌ بخصوص در گسترش و توسعه فعالیتهای كشاورزی برخوردار است‌. بهره‌ برداری‌ بهینه‌ از این‌ منابع‌ آبی‌ برای این منظور جز با توجه‌ كامل‌ به‌ معیارهای‌ اقتصادی‌ و اجتماعی‌ ممكن‌ نیست‌

توجه‌ به‌ هزینه‌ها و فوائد اجتماعی‌ در تخصیص‌ منابع‌ آب‌ و در بهبود عملكرد اقتصادی‌ بخش‌ آب‌ اهمیت‌ دارد. از طرف‌ دیگر روشهای‌ بهره‌ برداری‌ از منابع‌ آب‌ و بخصوص‌ منابع‌ آب‌ سطحی‌ چون‌ رودخانه‌ متفاوت‌ است‌ كه‌ هر كدام‌ از این‌ روشها دارای‌ ویژگی‌های‌ خاص‌ بوده‌ و در شرایط‌ متفاوت‌ رودخانه‌ و زمانهای‌ برداشت‌، عملكردهای‌ متفاوتی‌ را از خود نشان‌ می‌دهد كه‌ بررسی‌ و ارزیابی‌ آنها در بهبود استحصال‌ آب‌ نقش‌ مؤثری‌ دارد.بررسی‌ عملكرد این‌ روشها علاوه‌ بر مقایسه‌ اقتصادی‌ و اجتماعی‌ نقاط‌ قوت‌ و ضعف‌ را نمایان‌ ساخته‌ و می‌تواند در انتخاب‌ روش‌ برداشت‌ در شرایط‌ مختلف‌ منطقه‌ و رودخانه‌ مؤثر باشد و حد اقل‌ مشكلات‌ را در بهره‌ برداری‌ ایجاد نماید. سدها سازه‌ هایی‌ هستند كه‌ در مسیر رودخانه‌ و برای‌ ذخیره‌ سازی‌ منابع‌ آب‌ رودخانه‌ها احداث‌ می‌شوند . به‌ طور كلی‌ سدها به‌ منظور استفاده‌ آب‌ ذخیره‌ شده‌ در پشت‌ آنها برای‌ آبیاری‌، شرب‌ انسان‌ و دام‌، تولید نیروی‌ برق‌، جلوگیری‌ از طغیانها و سیلابهای‌ و جلوگیری‌ از صدمه‌ زدن‌ به‌ تأسیسات‌ و روستاهای‌ پایین‌ دست‌ و فرسایش‌ و تخریب‌ آبخیز كاربرد دارند.

سدهای‌ خاكی‌

سدهای‌ خاكی‌ سدهایی هستند كه از جنس مصالحی طبیعی از قبیل قطعات سنگی نسبتاً بزرگ، شن، مخلوطی از خاك رس و سیلت ساخته می شوند. سدهای‌ خاكی‌ بر خلاف‌ سدهایی‌ كه‌ از بتن‌ ساخته‌ می‌شوند، خاصیت‌ شكل‌ پذیری‌ دارند و ممكن‌ است‌ آنها را بر روی‌ تقریباً هر نوع‌ مصالحی‌ ساخت‌. كافی‌ است‌ كه‌ مقطع‌ سد را با شكل‌ پی‌ موجود و با مصالح‌ ساختمانی‌ موجود و دسترس‌، تطبیق‌ داد و از مواد طبیعی‌ و شن‌ مخلوط‌ با خاك‌ رس‌ و سیلیت‌ و حتی‌ قطعات‌ سنگی‌ بزرگ‌ استفاده‌ كرد. برای‌ پروژه‌های‌ كوچك‌ سد خاكی‌ متداولترین‌ نوع‌ سد است‌. دلیل‌ عمده‌ آن‌ است‌ كه‌ مصالح‌ آن‌ را می‌توان‌ غالباً در محوطه‌ مخزن‌ یا محل‌ مناسب‌ دیگر به‌ قیمت‌ ارزان‌ در حوالی‌ پروژه‌ به‌ دست‌ آورد  فراهم بودن‌ كارگر و ماشین‌ آلات‌ مورد نیاز، در انتخاب‌ این‌ نوع‌ سد عاملی‌ مؤثر است ]2[. پس‌ به‌ طور كلی‌ سدهای‌ خاكی‌ یكی‌ دیگر از سدها می‌باشند كه‌ به‌ منظور حفظ، جمع‌ آوری‌ و كنترل‌ روانابهای‌ سطحی‌ و حفاظت‌ از تخریب‌ روستاها و تأسیسات‌ موجود توسط‌ سیلابهای‌ فصلی‌ و شدید در پایین‌ دست‌ حوزه‌ ساخته‌ می‌شوند.

+ نوشته شده توسط مدیر عامل در سه شنبه هفدهم فروردین 1389 و ساعت 1:26 |

امروزه با توجه به بحثهای جدی شکل گرفته در زمینه توسعه روشهای آبیاری نوین به منظور استفاده بهینه و موثر از منابع آبی و مقابله با محدودیتهای آبی بوجود آمده در دنیا، موضوع مدیریت و نگهداری این نوع سیستمها نیز مطرح می شود. اعمال صحیح این نوع مدیریت در تداوم بکار گیری این نوع سیستمها و حفاظت از منابع آبی نسبت مستقیم داشته و فرهنگ گسترش صحیح این نوع سیستمها را بهمراه خواهد داشت.
عدم رعایت رفتار صحیح در نگهداری و بهره برداری از این سیستمها عواقب ناگواری در بسیاری از مناطق دنیا بهمراه داشته به طوری که علی رقم سرمایه گذاریهای سنگین در این بخش نه تنها فرهنگ استفاده و گسترش بکارگیری سیستمهای آبیاری رشدی نشان نداده بلکه تاثیر منفی در اذهان و تفکرکشاورزان آن مناطق را بهمراه داشته است.
از این رو متن حاضر قدمی است هر چند کوچک در شناساندن رفتار های عملی در نحوه نگهداری و مدیریت بهره برداری از اینگونه سیستمها. در متن حاضر نخست به مدیریت اسید شویی به منظور پیشگیری از انسداد اجزای سیستمهای آبیاری قطره ای پرداخته شده است، امید است در آینده نزدیک به دیگر ارکان مدیریت بهره برداری و نگهداری سیستمهای آبیاری تحت فشار پرداخته شود.


اسید شویی
اسید در سیستمهای آبیاری به منظور شستشوی رسوبات تثبیت شده درون لوله ها و قطره چکانها که ناشی از مواد شیمیایی محلول در آب آبیاری می باشد کاربردهای فراوانی دارد. این نوع رسوبات یا از آب آبیاری ناشی شده(به دلیل وجود بی کربنات و کربنات کلسیم به میزان بالاتر از حد مجاز 200 ppm ) و یا به دلیل بکار گیری و تزریق کودهای محلول نا مرغوب در آب آبیاری بوجود می آید. جهت تزریق کود به درون سیستم آبیاری می بایست از کودهای اسیدی که خود به دلیل داشتن pH بسیار پایین موجب نگهداری مناسب سیستم می شوند استفاده نمود.


البته از اسید علاوه بر بر طرف نمودن انسداد در قطره چکانها ، جهت ارتقای مشخصات فیزیکی و شیمیایی خاک مزرعه نیز استفاده می گردد که در این مورد پس از آزمایش خاک با کارشناس خاکشناسی خبره می بایست مشورت شود.
نحوه اسید شویی
جهت اجرای موثر اسید شویی می بایست pH آب آبیاری هنگام کار در سیستم بین 2 الی 3 پایین آورده شود در این حالت آب آبیاری قادر خواهد بود ذرات رسوب درون قطره چکانها و لوله ها را حل کرده و به بیرون هدایت کند.
همگام تزریق اسید دقت شود به ریشه های حساس گیاهان صدمه ای وارد نشود. در صورت رعایت موارد زیر میزان خسارت احتمالی به ریشه گیاهان به حداقل خواهد رسید:
1- قبل از تزریق اسید با آبیاری میزان آب موجود در خاک را به ظرفیت مزرعه برسانید(در این حالت اسید به محض ورود به خاک رقیق شده و میزان خسارت به حداقل می رسد)
2- مدت تزریق اسید در شبکه به دقت محاسبه شود.
3- پس از تزریق اسید به شبکه سیستم به مدت حداقل 1 ساعت به حالت خاموش در آید تا اسید به صورت کامل رسوبات را حل نماید. با انجام این عمل خاصیت اسیدیته محلول خروجی نیز
کاهش می یابد.
4- پس از خروج اسید از سیستم، شبکه حداقل برابر مدت تزریق اسید با آب شستشو داده شود.
5- جهت اطمینان بیشتر از خروج اسید از محیط رشد ریشه بهتر است به مدت 2 ساعت خاک زراعی تحت آبیاری قطره ای قرارگیرد.
توجه نمایید در هنگام کار با انواع اسید تمامی نکات ایمنی لازم در هنگام بکار گیری و تزریق آن را رعایت نموده و هنگام رقیق نمودن اسید همواره اسید را به آب اضافه نمایید. از آنجایی که برخی از فلزات مانند آهن در برابر اسید مقاوم نیستند بنابر این قبل از تزریق اسید به درون سیستم از جنس کلیه قطعات نصب شده بر روی سیستم خود آگاه شوید. لوازم ساخته شده از جنس پلی اتیلن و پی وی سی معمولا در برابر اسید مقاوم هستند.
اسیدهای مناسب جهت شستشوی سیستم به شرح زیر می باشد:
- اسید هیدروکلریک
- اسید سولفوریک
- اسید فسفریک
محاسبه زمان تزریق اسید درون سیستم
جهت تزریق اسید درون سیستم می بایست اسید درون کل سیستم نفوذ کرده و کل بخشهای آن را از رسوب شستشو دهد. به همین دلیل باید اطلاعاتی نظیر فاصله محل تزریق تا دورترین عضوسیستم (L) و حداقل سرعت حرکت آب درون لوله آبیاری (V) دراختیار باشد.
با داشتن اطلاعات فوق و با استفاده از فرمول زیر می توانزمان مناسب جهت تزریق اسید به درون سیستم را به نحوی که اثر حل کنندگی اسید در کل سیستم بروز کند بدست می آید:
T=L / V
که در آن: v حداقل سرعت آب درون لوله بر حسب متر بر ثانیه (m/s) ، L فاصله محل تزریق از دورترین خروجی دریپر بر حسب متر (m) و T زمان لازم جهت تزریق اسید درون سیستم
بر حسب ثانیه (s) می باشد.
بدین ترتیب با تزریق اسید در مدت زمان بدست آمده مطمئن خواهیم بود که اسید به تمام بخشهای سیستم راه یافته است.
نحوه کالیبره کردن اسید در آب آبیاری(نسبت اسید موردنیاز در آب)
جهت برآورد نسبت اسید مورد نیاز درآب آبیاری می بایست جهت هر ایستگاه آزمایش جداگانه ای صورت داد. مثال زیر اقدامات لازم جهت انجام آزمایش فوق را تشریح می کند:
آب آبیاری چاهی دارای pH 7.5 می باشد، pH مورد نیاز جهت شستشو معمولا 2 الی 3 می باشد. جهت انجام آزمایش ظرف 10لیتری از آب آبیاری را آماده کرده و با کاغذ مخصوص pH متر، pH آن را اندازه می گیریم (pH=7.5) . در مراحل مختلف و در هر مرحله 1 میلیلیتر از اسید مورد نظر را به ظرف اضافه
کرده و مجددا pH را اندازه میگیریم تا pH مورد نظر به عدد 2 نزدیک شود. در این آزمایش برای 10 لیتر آب 6 میلیلیتر اسید مصرف شد تا pH به عدد 2 برسد. بنابراین نسبت اسید مورد نیاز 600 میلیلیتر به ازای هر 1000 لیتر می باشد.
محاسبه دبی تزریق اسید درون سیستم
با داشتن اطلاعاتی نظیر دبی کل سیستم Q برحسب متر مکعب در ساعت (m3/h) و نسبت اسید مورد نیازR بر حسب میلیلیتر در متر مکعب (ml/m3) می توان میزان دبی مورد نیاز جهت تزریق اسید I بر حسب میلیلیتر در ساعت (ml/h) را مشخص نمود:
I = R . Q
میزان کل اسید مورد نیاز جهت تزریق با استفاده از زمان مورد نیاز بدست آمده از محاسبات پیشین بدست خواهد آمد.
مثال: در سیستم آبیاری مزرعه ای 30 دقیقه زمان لازم است تا آب به دورترین نقطه سیستم برسد. دبی کل سیستم 31 مترمکعب در ساعت و بر اساس آزمایش فوق غلظت اسید مورد نیاز درون سیستم 600 میلیلیتر در متر مکعب می باشد. میزان دبی تزریق اسید به سیستم چه میزان است ؟
I = R . Q , I= 31 . 600 , I = 18,600 ml/h ,
I=18.6 lt/h
بنابراین دبی تزریق اسید می بایست برابر 18.6 لیتر در ساعت باشد و این عمل به مدت 30 دقیقه ادامه داشته باشد. پس میزان کل اسید مورد نیاز ما 9.3 لیتر می باشد.
لوازم مورد نیاز جهت اسید شویی
جهت تزریق اسید به درون سیستم آبیاری همان لوازمی بکار میرود که در هنگام تزریق کود از آنها استفاده می شود مکانیزم سیستمهای آبیاری قطره ای به صورتی است که با راندمان بالای 85 در صد آب مورد نیاز تبخیر و تعرق گیاه را به محیط رشد ریشه ها می رساند همین امر و همچنین ارزش بالای کودهای مورد نیاز گیاه موجب گشته تا از سالها پیش متخصصین تغزیه گیاه به فکر رساندن عناصر غذایی مورد نیاز گیاه به همین شیوه با راندمان بالا باشند(Fertigation). راههایی که تا کنون جهت تزریق کود و اسید در سیستمهای
آبیاری بکار گرفته شده متنوع می باشد. یکی از بصرفه ترین و موثر ترین این شیوه ها استفاده از ونتوری تزریق کننده (Mazzei Injector) می باشد که با راندمان بسیار بالا و با غلظت کاملا یکنواخت محلول کود را به درون سیستم هدایت می کند. مسئله مهمی که در این پروسه هنگام تزریق کود جلوه می کند درصد حلالیت کود، درجه اشباع و pH آن می باشد.
متاسفانه بکارگیری کودهایی با کیفیت بسیار نازل باعث بروز خساراتی جبران ناپذیر به سیستم آبیاری می شوند. در این
زمینه و قبل از تهیه کود جهت تزریق بدرون سیستم آبیاری می بایست با کارشناسان مربوطه مشورت شود. اخیرا کودهای UNEC علاوه بر تامین نیاز غذایی گیاهان، با پایین آوردن pH آب آبیاری در حد 4-3 باعث عدم رسوب گذاری املاح محلول در آب گشته و علاوه بر آن بتدریج با عث شستشوی رسوبات پیشین نیز
می گردند. این نوع کودها در حال حاضر بسیار مطرح بوده و هر سال استفاده کنندگان از سیستمهای آبیاری مخصوصا سیستمهای قطره ای را به خود جلب می کند.

+ نوشته شده توسط مدیر عامل در یکشنبه بیست و سوم اسفند 1388 و ساعت 11:28 |
 
آبیاری از نظر علمی تعابیر مختلفی دارد اما به معنای واقعی کلمه ، پخش آب روی زمین جهت نفوذ در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول می‌باشد. هر چند فقط 15 درصد از زمینهای کشاورزی دنیا تحت آبیاری قرار دارند و 85 درصد بقیه به صورت دیم و بدون آبیاری مورد استفاده قرار می‌گیرند اما نیمی از تولیدات کشاورزی و غذای مردم جهان از همین زمینهای آبی حاصل می‌شود. که این خود نشان دهنده اهمیت و نقش آبیاری در بخش کشاورزی است.

منابع آب آبیاری

نزولات آسمانی شامل برف و باران.

آبهای سطحی شامل رودخانه‌ها - سدها - مخازن آب - دریا - برکه‌های آب شیرین - یخچالها و

آبهای زیرزمینی شامل چاه - قنات - چشمه.

منافع آبیاری

افزایش کمی و کیفی محصول

سود حاصل از افزایش کمی و کیفی محصول

درآمد حاصل از فروش آب برای دولت

افزایش فرصت شغلی

اثرات سو آبیاری

فرسایش

شور و قلیایی شدن خاک

غرقابی شدن یا باتلاقی شدن زمینهای کشاورزی

تخریب زمینهای کشاورزی

اتلاف سود و اتلاف بیهوده آبی که با قیمت گزاف تامین گردیده و برای نگهداری و توزیع آن سرمایه گذاری زیادی صورت گرفته است.

انواع روشهای آبیاری

آبیاری سطحی

آب از نهر آبیاری یا لوله دریچه‌دار در سطح خاک جریان یافته و با نفوذ تدریجی در خاک در اختیار ریشه گیاه قرار می‌گیرد. آبیاری سطحی به سه روش آبیاری کرتی - آبیاری نواری و آبیاری شیاری انجام می‌شود.

آبیاری تحت فشار

بطور کلی سیستم‌های آبیاری تحت فشار به روشهایی گفته می‌شود که آب را توسط لوله و تحت فشاری بیش از فشار اتمسفر در سطح مزرعه توزیع می‌کنند. آبیاری تحت فشار به دو روش آبیاری بارانی و آبیاری موضعی انجام می‌شود. روش آبیاری موضعی به دو دسته آبیاری قطره‌ای و خطی انجام می‌گیرد.

آبیاری زیرزمینی

در این روش ، آبیاری ، رطوبت لازم برای محیط ریشه گیاه توسط کنترل سطح ایستابی است. برای این منظور لازم است که یک لایه غیر قابل نفوذ در عمق مناسب از سطح خاک وجود داشته باشد تا بتوان سطح ایستایی را کنترل نمود. از مهمترین مشخصه‌های این روش مرطوب نشدن سطح خاک می‌باشد بطوریکه معمولا برای تامین آب در محیط ریشه سطح ایستابی به حدی بالا آورده می‌شود که رطوبت بتواند با استفاده از خاصیت موئینگی به محیط ریشه برسد.

معیارهای انتخاب روشهای مناسب آبیاری

در یک پروژه آبیاری انتخاب روش آبیاری مناسب نقش بسیار با اهمیتی در موفقیت آن پروژه ایفا می‌کند. اساسی‌ترین عوامل موثر در انتخاب روشهای آبیاری به شرح زیرند:

بافت خاک - آماده کردن زمین - اندازه مزارع - شوری خاک - زهکشی - آب قابل دسترس - کیفیت آب - گیاهان الگوی کشت - انرژی قابل دسترس - تناوب زراعی و عملیات زراعی - کیفیت و میزان محصولات - وضعیت آب و هوایی - هزینه آب - مسائل فرهنگی و اجتماعی.



هدف آبیاری

تامین آب کافی برای ادامه زندگی گیاه.

حفاظت و بیمه گیاهان در مقابل تنش‌های ناشی از کم آبی یا بی آبی‌های کوتاه مدت.

خنک کردن خاک و اتمسفر یا هوای اطراف گیاه.

شستن املاح مضر در خاک.

نرم کردن ناحیه قابل شخم خاک.

ارتباط با سایر علوم

هیدرولوژی یا آب شناسی: بارش‌هایی که در منطقه صورت می‌گیرد و به صورت روان آب درمی‌آید را مورد مطالعه قرار می‌دهد.

گیاه شناسی: نیاز گیاه موجود در برنامه آبیاری و الگوی کشت را مورد مطالعه قرار می‌دهد.

خاک شناسی: به مطالعه خاک از لحاظ فیزیکی و نیز از لحاظ محیطی برای کشت و پرورش گیاه می‌پردازد.

جمع آوری آب"

جمع‌آوری آب به کلیه عملیاتی اطلاق می‌گردد که در حوضه‌های آبگیر برای افزایش رواناب انجام می‌گیرد. در بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک، بخش عمده از آبی که به درون خاک نفوذ می‌کند یا از راه تبخیر مسقیما هدر می‌رود یا از راه تعرق توسط گیاهانی که از نظر اقتصادی بی‌فایده هستند به مصرف می‌رسد. برای مثال؛ در حوضه رودخانه‌های کلرادوی آمریکا، کمتر از 6% بارندگی به صورت جریان رودخانه‌ای ظاهر می‌شود. ثابت شده است که استفاده از گیاهان به عنوان راه‌حلی برای افزایش جریان رودخانه‌ای موثر می‌باشد و ممکن است انتظار داشت که این روش بیشتر مورد استفاده قرار گیرد.

روش سریعتر برداشت آب، نگهداری آن در آبگیرهاست. آبگیرها مناطقی هستند که از بتن، ورقه‌های فلزی، آسفالت یا خاک غیرقابل نفوذ به نحوی ساخته شده‌اند که آب بارندگی را گرفته و ذخیره می‌‌کنند. در برداشت موفقیت‌آمیز آب نه تنها باید به جمع‌آوری آب توجه داشت، بلکه به انتقال و ذخیره‌سازی آب جمع‌آوری شده نیز باید توجه کرد. عملیاتی که روی آبگیرها انجام می‌شود از تسطیح خاک و خارج کردن پوشش گیاهی تا استفاده از غشاء پلاستیکی و ورقه‌های آلومینیومی متغیر است. در برخی آزمایشات، عملیات ساده تسطیح خاک و خارج نمودن پوشش گیاهی، مقدار جریان سطحی را تا سه برابر افزایش داده است. آب‌بندی کامل، مقدار جریان سطحی را تا صددرصد افزایش می‌دهد. جمع‌آوری آب به منظور توسعه منابع آب مورد نیاز حیات وحش و چارپایان اهلی و گاهی اوقات مصارف شهری نیز به کار می‌رود.

آبیاری قطره ای

آبیاری به معنی پخش آب روی زمین جهت نفوذ در خاک برای استفاده گیاه و تولید محصول می‌باشد. آبیاری و مدیریت آب در مزرعه در عین سادگی هنوز هم از پیچیده‌ترین و به عبارتی از مشکل‌ترین عملیات کشاورزی به شمار می‌رود. بسیاری از متخصصان کشاورزی آبیاری را یک هنر می‌دانند تا علم ، و برخی آن را یک فن قلمداد می‌کنند.

مزایای آبیاری بارانی

امکان استفاده در زمنیهای پر شیب.

توزیع یکنواخت آب آبیاری در تمام نقاط مزرعه.

کمک به رشد بهتر گیاهان با لطیف کردن محیط اطراف گیاهان.

معایب آبیاری بارانی

سموم آفت کش و قارچ کش را از روی برگها می‌شوید.

تاثیر نامطلوب باد در توزیع یکنواخت آب در این نوع از روشهای آبیاری.

هزینه سرمایه گذاری اولیه نسبتا زیاد.

انواع روشهای آبیاری بارانی

یکی از روشهای آبیاری است که آب را توسط آب پاشها به صورت قطرات ریز باران در آورده و در سطح زمین پخش می‌نمایند و رطوبت مورد نیاز گیاه تامین می‌شود. روشهای آبیاری بارانی بر اساس نوع حرکت بال آبیاری به چهار دسته تقسیم می‌شوند: سیستم‌های آبیاری بارانی ثابت ، سیتم‌های بارانی نیمه ثابت ، آبیاری بارانی با جابجایی متناوب ، آبیاری بارانی با جابجایی مداوم.

آبیاری بارانی ثابت

در این روش ، به تعداد کافی بال آبیاری و آبپاش وجود دارد بطوریکه احتیاجی به جابجایی بالهای آبیاری و آبپاشها در طول فصل زراعی نمی‌باشد. در سیستم‌های ثابت ممکن است بالهای آبیاری به صورت ثابت در زیر زمین کار گذاشته شود یا این بالها در ابتدای فصل رشد روی زمین چیده شود و در انتهای فصل رشد جمع شوند.

آبیاری بارانی نیمه ثابت

در این روش ، بالهای آبیاری زیرزمین قرار می‌گیرند و پس از هر آبیاری فقط آبپاشها برروی بال آبیاری جابجا می‌شوند. این کار توسط شیرهای خودکاری که روی بالهای آبیاری نصب شده صورت می‌گیرد.

آبیاری بارانی با جابجایی متناوب

در این روش ، بال آبیاری در حالیکه آب پاشها روی بال آبیاری ثابت می‌باشند، پس از انجام هر آبیاری جابجا شده و به محل اسقرار بعدی منتقل می‌شوند. پس از هر آبیاری ، بال آبیاری از لوله اصلی جدا شده و به محل بعدی منتقل می‌شود. براساس روش انتقال بال آبیاری سیستم‌های آبیاری بارانی با جابجایی متناوب به سه دسته تقسیم می‌شوند.

سیستم آبیاری بارانی جابجایی با دست

در این روش ، لوله‌های اصلی در طول فصل آبیاری ثابت بوده ولی بالهای آبیاری پس از هر آبیاری به همراه آب پاشهای نصب شده روی آنها توسط دست جابجا می‌شوند.

سیستم آبیاری بارانی قطره‌ای کوچک

در این روش ، بال آبیاری شامل لوله‌هایی است که به دور قرقره‌ای پیچیده شده و در فواصل معینی روی لوله اصلی نصب می‌شود. در انتهای هر یک از لوله‌ها ، آبپاشها توسط ارابه کوچک وصل شده‌اند، ‌این آبپاشها در ابتدای آبیاری به انتهای زمین کشیده می‌شوند بطوریکه در این زمان قرقره کاملا باز شده است.



آبیاری بارانی آبفشان غلتان

این نوع سیستم شبیه سیستم آبیاری بارانی جابجایی با دست است با این تفاوت که مجموعه یک بال آبیاری روی چرخهای فلزی سوار شده و کل این مجموعه دارای یک موتور بنزینی است.

سیستم آبیاری بارانی با جابجایی مداوم

در این روش بال آبیاری در موقع عمل آبیاری دارای یک حرکت مداوم و پیوسته است. این سیستم آبیاری شامل سه دسته سیستم آبیاری بارانی آبفشان دوار ، آبفشان خطی و آبفشان قرقره‌ای است.

سیستم آبیاری بارانی آبفشان دوار

در این روش ، بال آبیاری شامل یک سازه بزرگ فلزی است که توسط برجکهایی در ارتفاع بلندتر از گیاه قرار گرفته و حول نقطه مرکزی که در همان نقطه اتصال بال به لوله اصلی است دوران می‌کند. با توجه به نوع حرکت دورانی بال آبیاری ، آبیاری مزارع به صورت دایره‌ای شکل صورت می‌گیرد.

سیستم آبیاری بارانی آبفشان خطی

از لحاظ شکل ظاهری شبیه سیستم آبیاری بارانی آبفشان دوار است با این تفاوت که در این روش ، خط لوله اصلی در کنار زمین قرار گرفته و بال آبیاری در کنار آن حرکت رفت و برگشتی دارد.

سیستم آبیاری بارانی آبفشان قرقره‌ای

در این روش بال آبیاری شامل یک لوله است که از یک طرف به دور یک قرقره بزرگ پیچیده شده و از طرف دیگر به ارابه بزرگی که آبپاش روی آن قرار گرفته متصل می‌شود. برای شروع آبیاری ، معمولا قرقره و ارابه را به کنار زمین و جایی که شیر آب از لوله اصلی وجود دارد منتقل کرده و پس از اتصال قرقره به شیر آب ، ارابه را توسط تراکتور کشیده و به انتهای زمین انتقال می‌دهند.

در این حالت لوله از دور قرقره باز می‌شود. با برقرار شدن جریان لوله توسط موتور ، شیلنگ به دور قرقره جمع می‌شود و ارابه را به طرف قرقره می‌کشد با حرکت ارابه از انتهای زمین به طرف قرقره ، آبیاری یک نوار کامل از عرض زمین انجام می‌گیرد.

آشنایی با سیستم آبرسانی وآبیاری پلی پروپیلن

از آنجائی که کشور عزیزمان ایران در ناحیه خشک و نیمه خشک واقع شده بیشترهموطنان به ویژه کشاورزان به طور خاص کشاورزان نواحی خشک ونیمه خشک وحاشیه کویر بامشکل کم آبی روبرو هستند. امروزه با انتخاب صحیح سیستم آبرسانی و آبیاری واستفاده ازلوله و اتصالات پلی پروپیلن( پیچی )از یک سوموجب جلوگیری از هدر رفت آب درضمن انتقال وانتخاب نوع آبیاری با توجه به نوع کشت درمنطقه مورد نظرواز

سوی دیگر باعث صرفه جویی درمصرف آب وافزایش راندمان وعملکرد محصول ودرنتیجه حفظ ذخایر آبی وجلوگیری ازآلودگی آن وخودکفایی درمحصولات کشاورزی خواهد شد .





باورود صنایع پلیمری درعرصه کشاورزی تحولات چشمگیری درزمینه آبرسانی وآبیاری وآبیاری تحت فشار به وجود آمد . تا جائیکه میزان اتلاف آب به حداقل میزان خود درطول تاریخ رسیده و از اینرو امروزه سیستم سنتی انتقال آب توسط نهر وکانال منسوخ گشته و جای خود را به سیستم آبرسانی وآبیاری با استفاده از لوله واتصالات پلی پروپیلن ( پیچی ) داده است . لوله واتصالات پلی پروپیلن علاوه در کشاورزی درانتقال آب وآبرسانی شهری نیز مورد استفاده قرار می گیرد .



با بهره گیری از فن آوری های جدید و برنامه ریزی و سرمایه گذاری دربخش انتقال

آب می توان با بحران آب مقابله نمود .

اتصالات پیچی شامل اجزاء زیر می باشند :

- بدنه

- سرپیچ

- اسپلیت رینگ

- بوشینگ

- ارینگ

اسپلیت رینگ

این قطعه وظیفه نگهداشتن لوله و جلوگیری از بیرون زدن آن از بدنه را به عهده دارد و از پلی استال ساخته می شود . پلی استال ترموپلاستیکی محکم ، سخت و به شدت کریستاله است که در بسیاری مواردجایگزین فلزات بوده وبه تعبیری درزمره پلاستیک های مهندسی محسوب می شود. این ماده هم کاملا مقاوم به مواد شیمیایی مشتمل بربازها واسیدها ودربرابرسایش وتنش های فیزیکی بسیار پایدار بوده است .

بدنه وسرپیچ

از جنس پلی پروپیلن کوپلیمر می باشند که ایزومر خطی پروپیلن بوده و در مقایسه با پلی اتیلن علاوه بر مقاوم بودن در مقابل مواد شیمیایی ، شرایط نامطلوب محیطی و اشعه خورشید از سختی بالا و مقاومت بیشتری دربرابرحرارت نیز برخورداراست .

بوشینگ

این قطعه که با وارد ساختن فشار بر ارینگ به آب بندی کمک می کند ، از جنس پلی اتیلن است که از ترموپلاستیک های مقاوم بوده ودر ساخت تجهیزات درشبکه های آبیاری وآبرسانی استفاده گسترده ای دارد .

ارینگ

حلقه ای است از جنس لاستیک طبیعی ( NR ) توام با SBR که درنهایت اتصال را کاملا آب بندی می کند .

آبیاری قطره‌ای



روش آبیاری قطره‌ای سالیان دراز در فرانسه و در کشورهای دیگر برای آبیاری در گلخانه‌ها مورد استفاده بوده است. در ایران این روش در دهه پنجاه ابداع شد و سطوح بزرگی با این روش آبیاری شدند ولی با مرور زمان مزایا و معایب این روش مشخص شد. هزینه‌های زیاد و تکنیک‌های نسبتا پیشرفته این روش و نمکها و مواد جامد معلق در آبهای ایران از معایب آبیاری قطره‌ای بوده و باعث شده که کشاورزان کمتر از این روش آبیاری استفاده کنند ولی این دلیل نیست که روش آبیاری قطره‌ای را مطرود بدانیم و در پی رفع معایب آن باشیم

تشکیلات آبیاری قطره‌ای

منبع آبی ، موتورپمپ ، سیکلون ، فیلترشن ، تانک کود ، مرکز کنترل ، فیلترتوری ، لوله اصلی ، لوله آبرسانی ، لوله‌های جانبی یا لوله‌های فرعی ، قطره چکان.

طرز کار شبکه آبیاری قطره‌ای

آب توسط پمپ از منبع آب به داخل شبکه پمپ شده و ضمن عبور از سیکلون ، شن و مواد خارجی خیلی درشت آن ته نشین می‌شود. در فیلتر بقیه مواد جامد معلق در آب گرفته می‌شود. بخشی از آب وارد تانک کود شده با حل مقداری کود در آب این محلول از انتهای دیگر تانک خارج و مجددا وارد جریان اصلی آب می‌گردد. آب پس از عبور از فیلترتوری وارد لوله‌های توزیع کننده شده و مرکز کنترل این مجموعه را هماهنگ می‌کند. در حال حاضر این روش آبیاری برای محصولات گران قیمت اقتصادی بوده و گیاهان گلخانه‌ای و کلیه گیاهانی که کشت آن زیر پلاستیک صرفه اقتصادی داشته باشد امکان پذیر است. ولی برای غلات ، حبوبات ، گیاهان علوفه‌ای و سایر محصولاتی که قیمت آن پائین است صرف نمی‌کند.

انتخاب قطره چکان

انتخاب قطره چکان مهمترین کاری است که در یک شبکه آبیاری قطره‌ای باید انجام گیرد. انتخاب صحیح باعث می‌شود که هزینه‌های نگهداری به مقدار زیاد کاهش می‌یابد و زیانهای ناشی از مسدود شدن مجرا (هزینه تعویض قطره چکان ، آبیاری نشدن بوته‌هایی که قطره چکان آن بند آمده و در نتیجه کاهش محصول) در بر خواهد داشت.

انواع قطره چکانها

ساده‌ترین قطره چکان لوله‌ای است که در طول آن بفواصل مختلف روزنه‌های بسیار ریزی ایجاد شده و آب از این روزنه‌ها خارج می‌شود.

قطره چکان دکمه‌ای

این قطره چکانها کوچک بوده و دارای دهانه کوچکی به قطر کمتر از یک میلیمتر هستند. با سوراخ کردن لوله‌های آبرسانی فرعی این قطره چکانها در آن سوراخها قرار می‌گیرند. آب از دهانه وروی داخل قطره چکان شده و پس از طی بدنه از دهانه خروجی آن به سطح خاک می‌چکد. از مزایای این قطره چکان ارزانی قیمت آن و سرعت نصب و ساده بودن کار با آنهاست.

قطره چکان با مجرای طولانی

این نوع قطره چکان در مسیر لوله فرعی قرار گرفته و آب از دهانه ورودی وارد قطره چکان شده و پس از طی مسیر مارپیچ طولانی از دهانه خروجی خارج می‌گردد. عیب عمده این قطره چکان احتمال مسدود شدن مسیر در اثر رسوبات نمکی و یا ذرات جامد معلق در آب می‌باشد. این قطره چکان قابل تعمیر نبوده و در اثر انسداد مجرا باید با آب اسید شسته و یا تعویض شود.

قطره چکان صفحه‌ای

‌این قطره چکان از چند صفحه منطبق بر هم تشکیل شده بطوریکه هر صفحه دارای دیواره عرضی عمودی بر صفحات است. آب در مسیر خود ‌این دیواره‌های عرضی را دور زده و از سوراخ انتهایی به صورت قطره خارج می‌شود. مجموعه این صفحات روی هم قرار گرفته و به قطره چکان شکل صندوقی کوچکی می‌دهد.

قطره چکان چند دهانه‌ای

برای آبیاری درختان در باغهای میوه اجبارا از قطره چکانهایی که با فشار زیادتر و با چند دهانه خروجی آب را به پای درخت برسانند استفاده می‌شود. به هر یک از دهانه‌ها لوله باریکی وصل شده و آب را تا فاصله چند متری منتقل می‌نماید. بدین ترتیب با یک یا دو قطره چکان می‌توان نسبت به آبیاری یک درخت اقدام نمود. تعداد این خروجی‌ها از 5-1 متغیر است.

تجمع نمک در آبیار ی قطره‌ای

آب آبیاری دارای مقداری نمک محلول است که ممکن است موجب مسدود شدن مجرای قطره چکانها شود. بعضی وقتها هم این نمکها همراه آب آبیاری وارد منطقه ریشه‌ها شده و زیان فراوانی به گیاه وارد می‌سازد. برای شست و شوی این نمکها به دو روش عمل می‌کنند

در زمستان از آب رودخانه‌ها و یا جریانهای سطحی حاصله از بارندگی یا آبهای اضافی موجود در منطقه برای شست و شوی نمکهای فوق استفاده می‌شود

هر دو سال یکبار زمینهای آبیاری قطره‌ای را با روش کرتی کشت و آبیاری می‌کنند

سیستم های آبیاری

سیستم آبیاری سنترپیوت به دلیل هزینه کارگری کم ، انعطاف پذیری زیاد ، راحتی اجرا و بهره برداری آسان ، یک سیستم آبیاری انتخابی درامر کشاورزی است . وقتی که سیستم سنترپیوت درست طراحی شود و به پخش کننده های آب با راندمان بالا تجهیز شود ، می تواند در منابع پردازش خود( آب ، انرژی ، زمان ) صرفه جویی نماید . از انواع مختلف این پخش کننده ها می توان به موارد زیر اشاره کرد :

حالت پخش اسپری در ارتفاع متوسط mid-elevation spray application ، حالت پخش اسپری در ارتفاع کم( low-elevation spray applicator ) وحالت پخش دقیق با انرژی کم( low energy precison application).

حالت آبیاری موضعی زیرسطحی (subsurface drip irrigation ) ، به علت راندمان بالا با روش های ذکر شده قابل قیاس است.راندمان یکنواختی بالای آبیاری که منجر به تولید محصول و راندمان آب مصرفی بالا می شود ، بهترین وسیلة مقایسه روش های آبیاری برای مناطق و محصولات ویژه می باشد .

در آزمایشات مختلف محققان روشهای آبیاری LEPA ، MESA ، LESA ، SDI با 5 نرخ آبیاری ناقص(I0 ، I25 ، I50 ، I75 و I100) به صورت نسبت آب تهیه شده به مقدار آبیاری کامل برای گیاهان مختلف مورد ارزیابی قرار می گیرد ،که نرخ آبیاری کامل بر اساس ET پتانسیل محاسبه شده از ET گیاه مبنا و اعمال ضریب گیاهی محل تعیین می گردد.

براساس مطالعات انجام یافته عملکرد محصول و راندمان آب مصرفی( WUE ) در نرخ های I25 و I50 تحت روش SDI بیشتر از دیگر روش های آبیاری است و در روش LEPA معمولاً بیشتر از Spray ، اما از SDIکمتر می باشد . روند روش ها در نرخ I100معکوس بوده و عملکرد محصول و WUE در روش Spray بیشتر از LEPA و SDI می باشد . در نرخ آبیاری I75، نیز این مطلب صادق است .

کاهش محصول در آبیاری های کامل در نتیجة راناف سطحی برای روش LEPA و نفوذ عمقی برای SDI می باشد . در روش SDI با کاربرد مقادیر کمتر آبیاری نفوذ کاهش می یابد و تبخیر نیز با کاهش سطح خیش شده کاهش می یابد و فقط آبی که به بالا حرکت می کند تبخیر می شود.

هنگامی که روش LEPA با تدابیری از قبیل شیب کمتر از1 درصد ، کشت دایره ای ، ایجاد خاکریز فارو ، کنترل رطوبت خاک و برنامة آبیاری مناسب همراه باشد، بیش از 95 درصد آب در اختیار گیاه قرار خواهد گرفت .مدیریت راندمان بالای آبیاری Spray نیز شامل کاربرد نازل هایی با قطرات آب درشتتر ، اجرای نسبتاً کند پیوست برای تهیة‌ آب کاربردی عمیق تر و اجتناب از آبیاری اسپری در شرایط باد شدید می باشد.

تانسیومتر : اندازه گیری پتانسیل ماتریک با وسایل ساده ای به نام تانسیومتر انجام می شود . تانسیومترها یا از نوع جیوه ای هستند و یا از نوع فلزی . تانسیومتر جیوه ای ، لوله ساده و خمیده ای است پر از آب که یک طرف آن منتهی به کلاهک سرامیکی است . طرف دیگر لوله وارد یک مخزن جیوه می شود . حال اگر کلاهک سرامیکی در داخل یک خاک قرار گیرد ، پس از مدتی توازن پتانسیل رطوبتی بین آب داخل تانسیومتر و آبی که در بیرون از آن در داخل خاک وجود دارد برقرار می گردد . برقراری تعادل با وارد شدن یا خارج شدن آب به داخل لوله تانسیومتر از طریق کلاهک آن که نسبت به آب نفوذپذیر است انجام می شود . اگر خاک خشک باشد ، آب را از داخل تانسیومتر به طرف خود خواهد کشید . در این وضعیت خلا ایجاد شده در داخل تانسیومتر موجب می شود که در طرف دیگر لوله ، جیوه صعود می نماید . مقدار بالا آمدن جیوه متناسب با پتانسیل آب در خاک خواهد بود .

تانسیومترهای جیوه ای بیشتر در کارهای آزمایشگاهی و تحقیقی مورد استفاده می باشند و چون کاربرد آنها در صحرا مشکل است در عمل از نوعی دیگر از تانسیومترها با نام تانسیومتر فلزی استفاده می شود . این تانسیومترها نیز اساسا مشابه تانسیومترهای جیوه ای هستند با این تفاوت که در آنها به جای خلاء سنج جیوه ای از یک خلاءسنج فلزی استفاده شده است تا حمل و نقل آن ساده باشد .

تانسیومتر فلزی از یک لوله پر آب تشکیل شده است که قسمت پایین آن از یک کلاهک سرامیکی درست شده و قسمت بالای آن مسدود است ، به طوری که اگر آب از کلاهک سرامیکی خارج شود در داخل لوله خلاء ایجاد می شود . به همین منظور در کنار لوله تانسیومتر ، خلاءسنجی به آن متصل است که قادر می باشد مقدار خلاء یا فشار منفی را اندازه گیری کند . اگر کلاهک سرامیکی در داخل خاک قرار گیرد با خروج یا ورود آب به تانسیومتر تعادل پتانسیلی بین آب داخل و خارج تانسیومتر براقرار می شود . بنابراین با تعادل پتانسیل رطوبتی بین آب داخل و خارج کلاهک ممکن است مقداری آب از لوله تانسیومتر خارج شود که این عمل باعث ایجاد خلاء و کاهش فشار در لوله می شود . مقدار خلاء یا فشار منفی توسط خلاءسنج قابل قرائت است . معمولا درجه بندی خلاءسنج بین 0 تا 100 بوده که هر کدام از درجات آن معادل 10 سانتی متر فشار منفی است . بنابراین اگر عقربه خلاءسنج روی عدد 25 باشد نشان می دهد که فشار در خلاءسنج 250- سانتی متر است .

همانطور که گفته شد تانسیومترها در پتانسیل بالاتر از یک اتمسفر کارآیی ندارند زیرا در این پتانسیل حباب های هوا وارد تانسیومتر گردیده و عدد قرائت شده صحیح نخواهد بود . برای اطمینان از اینکه تانسیومتر تا این پتانسیل به خوبی کار خواهد کرد لازم است تانسیومترها را قبل از استفاده آزمایش کنیم . برای تست تانسیومتر ابتدا کلاهک را به مدت چند ساعت داخل ظرف آبی قرار دهید تا کاملا اشباع شود سپس در حالی که کلاهک داخل آب قرار دارد لوله تانسیومتر را به کمپرسور هوا وصل کرده و بتدریج فشار هوا را افزایش دهید . هنگامیکه فشار به 8/0 تا 9/0 اتمسفر رسید حبابهای هوا در داخل ظرف از کلاهک بیرون خواهند آمد . در این صورت تانسیومتر خوب کار خواهد کرد . چنانچه حباب هوا در فشار کمتر از 8/0 اتمسفر ظاهر شد آن تانسیومتر برای استفاده مناسب نخواهد بود .

برای استفاده از تانسیومتر با مته ای که قطر آن به اندازه قطر لوله تانسیومتر یا کمی کمتر از آن باشد چاهکی را تا عمق مورد نظر حفر کنید . قبل از گذاشتن تانسیومتر کمی خاک نرم و مرطوب در چاهک بریزید . حال تانسیومتر را داخل چاهک قرار دهید و اطمینان حاصل کنید که با لگد کردن اطراف آن خاک کاملا به کلاهک و لوله اطراف آن چسبیده و تماس داشته باشد . با خاک در اطراف تانسیومتر برآمده گی کوچکی بسازید تا از تجمع آب در اطراف لوله تانسیومتر و نفوذ عمودی آن در طول لوله تانسیومتر جلوگیری شود . چون در خاکهای شنی حدود 80 درصد آب قابل استفاده در مکش 85/0- اتمسفر قرار دارد . لذا تانسیومترها در خاکهای شنی بیشتر قابل استفاده است . برای ساختن تانسیومتر می توان به شرح زیر عمل نمود :

1 _ یک لوله از جنس PVC یا پلکسی گلاس به قطر 1 سانتی متر انتخاب کرده و دو انتهای باز آن را با سوهان صاف کنید .

2 _ در فاصله 10 سانتی متری از انتهای بالای لوله سوراخی تعبیه کنید .

3 _ در صورتی که خلاءسنج فلزی در اختیار باشد آن را به سوراخ تعبیه شده پیچ کرده و آب بندی نمایید . در غیر اینصورت یک لوله مسی به طول 4 سانتی متر را که قطر خارجی آن کمی کوچکتر از قطر داخلی سوراخ تعبیه شده می باشد وارد سوراخ نموده و با چسب اطراف آن را محکم کنید . این لوله بعدا به فشارسنج جیوه ای یا فلزی متصل گردد .

4 _ کوزه متخلخل سرامیکی با مخلوط کردن اجزاء زیر و سپس قالب ریزی در قالب مخصوصی که از گچ درست شده است ساخته می شود .

_ 75% رس ایلیت

_ 20% کوارتز

_ 5% کربنات کلسیم

_ کمی سیلیکات سدیم و پروسلین

_ آب

5 _ پس از قالب کوزه را در مجاورت هوا قرار داده تا خشک شود و سپس در حرارت 1000 درجه آن را بپزید .

6 _ کوزه را با چسب به لوله اصلی متصل کنید .

7 _ با درب بند لاستیکی انتهای بالایی لوله را مسدود کنید

ارزیابی سیستم‌های آبیاری بارانی در زراعت دیم

مطالعه و ارزیابی سیستم‌های مختلف آبیاری بارانی اعم از، مشکلات اولیه، مشکلات اجتماعی، مدیریت و قابلیت‌های سیستم می‌باشد. گذشته از اینها پارامتر هزینه‌ها، عملکردها از مهمترین مسائلی خواهد بود که مورد مطالعه قرار خواهند گرفت ، نهایتا سیستمی که حداکثر عملکرد را با حداقل هزینه دارا باشد و قابلیت کاربرد در این گونه مناطق را از خود نشان دهد معرفی خواهد شد. چون مجری طرح مؤسسه دیم می‌باشد لذا آن مؤسسه گزارش سه ماهه را مستقیما تهیه و به دفتر بررسی طرحها ارسال می‌دارد.

روش های آبیاری عبارتند از:

الف) روش هایی که آب روی شیب حرکت می کند. ( روش های ثقلی)

1- آب تمام سطح را خیس می کند.( غرقابی)

- آبیاری کرتی

- آبیاری نواری

2- آ ب قسمتی از سطح را خیس می کند. ( نشتی)

- آبیاری فارو

- آبیاری جو پشته ای

- آبیاری طشتکی

- آبیاری کیز پشته ای

- غلام گردشی

ب) روش های که آب تحت فشار حرکت می کند .( روش های تحت فشار)

1- آب تمام سطح را خیس می کند .( بارانی)

a: کلاسیک

- ثابت

- نیمه متحرک

- متحرک

b:پیشرفته

- عقربه ای

- تفنگی

- چرخ های غلطان

3- آب قسمتی از سطح را خیس می کند.( قطره ای)

a: معمولی

- خطی

- نواری

- لوپی

4- آب قسمتی از سطح را خیس می کند. ( زیر زمینی)حال به اختصار به توضیح روش های فوق می پردازیم.

آبیاری کرتی

در این روش زمین را به قطعات کوچکی به نام کرت تقسیم می کنیم و کوچکترین واحدی که آبیاری می شود کرت است. کرت ها معمولا مستطیل شکل هستند , اندازه ی آنها از چند متر مربع تا چند متر مربع متفاوت است . کرت ها معمولا در وسط جوی های کوچکی واقع می شوندو آب را از طریق همین جوی ها دریافت می کنند. ابعاد کرت ها به چهار عامل بستگی دارد:

بافت و ساختمان خاک و میزان ماده ی آلی یا به عبارت دیگر مقدار نفوذ پذیری خاک , هر چه نفوذ پذیری بیشتر باشد کرت ها را کوچکتر می گیرند.شیب زمین , شیب زیاد باعث کوچک شدن ابعاد کرت ها می شود زیرا اختلاف ارتفاع دو طرف کناری و یا ابتدا و انتهای کرت نباید از حد معینی بیشتر باشد , بنابراین هر چه شیب کمتر باشد ابعاد کرت را بزرگتر می گیرند.

مقدار آب ورودی به کرت , یعنی حجم جریانی که در واحد زمان از یک مقطع عبور می کند هر چه مقدار آب ورودی به کرت بیشتر باشد ابعاد کرت را میتوان بزرتر گرفت.

عرض تیغه ی برداشت وسائل مکانیکی, عرض کرت ها باید مضرب صحیحی از تیغه ی جلوی ماشین آلات برداشت باشد تا در امر برداشت محصول مشکلی ایجاد نشود.
از جمله مزایای این آبیاری عبارت است از:

1- بومی ایران است.

2- وقتی آب یا خاک شور است بهتر از روش های دیگر شستشو می دهد.

3- وسائل و ادوات خاصی ندارد.

4- به تخصص و مهارت خاص نیاز ندارد.

و از جمله معایب آن عبارت است از:

1- تلفات آب زیاد است.

2- مواد غذایی را از خاک خارج می کند.

3- با آب کم نمی توان آبیاری کرد.

4- برای همه ی گیاهان مناسب نیست.

5- نیاز به تسطیح اولیه دارد.

آبیاری نواری نیز مثل آبیاری کرتی است و فرق آن این است که نوار طولش بیشتر و عرضش کمتر است.

آبیاری نشتی

منظور از نشتی این است که قسمتی از سطح زمین خیس و قسمت دیگر تماما یا تا اندازه ای از طرسق نشت خیس می شود. این خیس شدن ممکن است در سطح خاک ظاهر شود یا نشود.

آبیاری فارو

این روش یک روش و کشت مکانیزه بوده و همراه با تراکتور کمتر از 100 سال پیش وارد ایران شده است . نیاز به مهارت و تخصص خاص و ماشین آلات و ادوات کشاورزی نمی باشد. در این روش تمام سطح زیر کشت به جوی های کوچک و پشته های کوچک بین جوی ها تقسیم می شود. عموما برای کشت سیفی جات و گیاهان شتوی مورد استفاده قرار می گیرد.

مزایای روش فارو

1- چون مکانیزه است به نیرو ی کار کمتری احتیاج دارد.

2- سرعت عمل در کاشت و آماده کردن زمین بیشتر است.

3- در مواردی تلفات آب کمتر است.

4- عمق خاکی که ریشه در آن رشد می کند بیشتر است.

5- با تغییر جهت فارو ها می توان تا حدی اثرات سوء شیب را کاهش داد.

6- با مقدار کم آب می توان از این روش استفاده کرد.

معایب روش فارو

1- زمین باید کاملا تسطیح شود .

2- نیاز به ماشین آلات و ادوات دارد.

3- نیاز به تخصص و مهارت دارد.

آبیاری جوی پشته ای فرقش با فارو این است که جوی ها و پشته ها بلند تر و عریض تر هستند لذا حجم آب ورودی بیشتر است.

کیز پشته ای

در این روش زمین را به نوارهای کوتاه و باریکی تقسیم می کنند , خاک یکی از قطعات را روی قطعه ی دیگر می ریزند د رنتیجه یک کیز و یک پشته به وجود می آورند. این روش برای مناطقی که نفوذپذیری خاک زیاد و آب ورودی کم است مناسب است.

آبیاری طشتکی

نوعی آبیاری ابتدایی که از قدیم برای آبیاری درختان در مناطق کوهستانی که زمین کم عرض , شیب دار, آب ورودی کم و تا حدی سنگلاخی است استفاده می شود. در این روش اطراف درخت چاله ای با عمق کم به شکل دایره و یا چهار گوش ایجاد می کنند , آب از یک طرف وارد و از طرف دیگر خارج و به چاله ی بعدی می رسد.

غلام گردشی نوعی آبیاری جوی پشته ای است که انتهای هر جوی به ابتدای جوی بعدی وصل می شود و برای کشت گیاهان جالیزی و سیفی مناسب است.

منبع: منبع مقالات و تحقیق و پایان نامه

 

 


 

+ نوشته شده توسط مدیر عامل در چهارشنبه دوم دی 1388 و ساعت 12:2 |
زهکشی

آب جاری یا آبی که از چشمه‌ها خارج می‌شود، نباید از روی یک ناحیه ناپایدار حرکت کند. وجود آب در سطح دامنه ، علاوه بر نقش فرسایشی ، به راحتی می‌تواند به داخل دامنه نفوذ کرده و به سرعت بر ناپایداری آن بیافزاید. دور نمودن آب از سطح دامنه و جلوگیری از نفوذ آن ، مخصوصا در مورد دامنه‌هایی که بطور بالقوه ناپایدارند، از مهمترین روشهای مهندسی دستیابی به پایداری است.

انواع روکشهای زهکشی آبهای سطحی

شبکه زهکشی بسطی

برای آن که آب به داخل دامنه نفوذ نکند باید ترتیبی داد تا هرچه زودتر سطح دامنه را ترک کند.احداث آبروهای مناسب در سطح دامنه ، یا در روی پلکانها ، یکی از مهمترین تمهیدات در این مورد است. این آبروها باید ضمن دارا بودن گنجایش و شیب کافی ، بسترشان نیز غیر قابل نفوذ باشد. برای جلوگیری از تخریب و پر شدن این جویها در طول زمان ، می‌توان آنها را با قطعات سنگ پر نمود.

این روش در مورد دامنه‌های خاکی یا دامنه‌های متشکل از سنگهای تجزیه شده ، مفید واقع می‌شود و می‌تواند علاوه بر پیشگیری ، در مراحل اولیه حرکت دامنه نیز نقش ترمیمی داشته باشد. نقش مهم دیگر شبکه زهکشی سطحی جلوگیری از فرسایش سطح دامنه توسط آبهای جاری است.

مسدود کردن شکافها

ترکها و شکافهای سطحی محلهای مناسبی را برای نفوذ آب به داخل دامنه فراهم می‌کند. وجود این شکافها ، مخصوصا در مراحل آغازین توسعه یک ناپایداری جدید ، مشکل آفرین تر می‌شود. پر کردن این شکافها توسط مواد غیر قابل نفوذی مثل رس ، بتن یا مواد نفتی می‌تواند تا حدود زیادی از انباشته شدن آب و نفوذ آن به داخل دامنه جلوگیری کند. این روش هم در مورد دامنه‌های خاکی و هم سنگی قابل اجراست و می‌تواند هم در پیشگیری بکار رود و هم در مراحل اولیه ایجاد یک زمین لغره ، پیشرفت آن را کند یا متوقف نماید.

غیر قابل نفوذ کردن بخش دامنه

یکی از رایج ترین روشهای غیر قابل نفوذ کردن سطح زمین ، پاشیدن مواد نفتی (مالج) به سطح دامنه است. مالج به انواعی از مواد نفتی سنگین مایع اطلاق می‌شود که معمولا جزء محصولات زاید پالایشگاه یا کارخانه‌های پتروشیمی است. این روش ضمن جلوگیری از نفوذ آب به داخل دامنه ، با چسباندن ذرات خاک به یکدیگر ، سطح دامنه را در برابر آثار فرسایشی باد و تا حدی آب جاری محفوظ نگاه می‌دارد.

انواع روشهای زهکشی آبهای داخل دامنه


با وجود کوششی که برای جلوگیری از نفوذ آب به داخل دامنه صورت می‌گیرد باز هم ممکن است قسمتی از آبها از سطح دامنه نفوذ از محلی دورتر توسط آب زیرزمینی به داخل دامنه حمل شود. این آبها قبل از هر چیز با افزودن به وزن نیروهای رانشی را زیاد می‌کنند.

زهکشی ثقلی افقی

ایجاد زهکشهای تقریبا افقی می‌تواند نقش موثری در کاهش فشار آب داخل دامنه‌های سنگی و خاکی داشته باشد. از این رو می‌توان از این روش هم برای پیشگیری از حرکت و هم جلوگیری از تحرک یک زمین لغزه در حال تشکیل استفاده کرد. به این منظور در بخشهای پایینی دامنه افقی ، با شیب ناچیزی به سمت خارج برای ایجاد جریان ثقلی آب، حفر می‌شود.

گالریهای زهکش

حفر نقب یا گالریهای زهکش در دامنه‌های سنگی و خاکی ، مخصوصا در جاهایی که زهکشی عمیق بخشهای داخلی دامنه مورد نظر است، مفید واقع می‌شود. چنین گالریهایی می‌توانند هم نقش پیش گیرنده داشته و هم در مراحل اولیه حرکت دامنه جهت جلوگیری از حرکات بیشتر آن بکار روند. کارایی گالریهای زهکش را می‌توان با حفر گمانه‌های شعاعی از داخل گالری افزایش داد.

زهکش ثقلی قایم

این نوع زهکشی بیش از همه برای تخلیه آب سفره‌های معلق که بر روی یک بخش غیر قابل نفوذ تشکیل شده و در زیر آن لایه‌های نفوذپذیر و بازکشی آزاد وجود دارد، بکار برده می‌شود.

پمپاژ
حفر چاههای عمیق و پمپاژ آنها می‌تواند بطور موقت در بهبود وضعیت دامنه ناپایدار موثر باشد. این روش عمدتا در مورد دامنه‌های سنگی بکار می‌رود.

زهکشهای فشار شکن

حفر چاه ، چاهک یا خندق (تراشه) در پای دامنه ، برای جلوگیری از افزایش بیش از حد فشار آب و بالا راندگیهای ناشی از آن در بخشهای مجاور پای دامنه ، اغلب مفید واقع می‌شود. این روش منحصرا در مورد دامنه‌های خاکی و معمولا در مجاورت دامنه پایاب سدهای خاکی ایجاد می‌شود.

خندق در بالای خاکریز

این روش ، در مورد دامنه‌های خاکی حفاری شده و یا خاکریزها ، مخصوصا خاکریزهایی که در دامنه ایجاد می‌شود، به کارگرفته می‌شود و علاوه بر پیشگیری از تفرش می‌تواند در مراحل اولیه ناپایداری نقش ترمیمی نیز داشته باشد.

زهکش ورقه‌ای

این روش ، همان گونه که از نام آن پیداست، به صورت یک لایه زهکش عمل می‌کند. در خاکریزها ، مخصوصا خاکریزهایی که در دامنه ایجاد می‌شود، وجود لایه‌ای از مواد نفوذپذیر در زیر خاکریز ، ضمن زهکشی آبهای محلی دامنه و داخل خاکریز ، از افزایش بیش از حد فشار آب در خاکریز ، جلوگیری به عمل می‌آورد.

الکترواسمز
این روش عمدتا در دامنه‌های خاکی که از لای درست شده باشند بکار گرفته می‌شود و ضمن تسهیل تخلیه آب بر مقاومت خاک می‌افزاید. به این منظور الکترودهایی را در عمقی که مایلیم آب آن تخلیه شود، قرار می‌دهیم و جریان مستقیم به آنها وصل می‌کنیم. جریان باعث می‌گردد که آب بین ذره‌ای از قطب مثبت به سمت قطب منفی حرکت کرده و در آنجا توسط پمپاژ به خارج هدایت شود.

مواد شیمیایی

مواد شمیایی عمدتا در مورد دامنه‌های خاکی رسی بکار گرفته شده و وظیفه اصلی آنها بالا بردن مقاومت رسوبهاست. این روش می‌تواند به عنوان پیشگیری ، یا در مراحل اولیه ناپایداری ، به منظور تصحیح و ترمیم بکار رود.
 
منبع:سایت علم و فن
+ نوشته شده توسط مدیر عامل در شنبه بیست و یکم آذر 1388 و ساعت 11:26 |
 
پرسش های متداول درباره نشت یاب های آکوستیک آب

1. اصول کارکرد سیستم های نشت یاب آکوستیک آب چیست؟
هنگامیکه یک لوله ی فلزی یا غیر فلزی که حامل جریان آب با فشار باشد در هنگامیکه مورد آسیب واقع شود و نشتی در آن ایجاد گردد آب با فشار از محل آسیب خارج می گردد.
بدون در نظر گرفتن کیفیت و عوامل موثر بر صدای نشتی ، صدای ایجاد شده با تغییراتی به سطح زمین منتقل می شود و دستگاه نشت یاب با دریافت این سیگنال های بسیار ضعیف از طریق سنسور خود و تقویت و فیلترینگ آن محل بیشتر سطح صدا ( محل دقیق نشتی ) را مشخص می کنند.

صدای نشتی از چهار نوع صدای مختلف ایجاد می شود که عبارتند از:

1. صدای فلوی آب ( جریان آب )
2. صدای ضربه ایجاد شده
3. صدای مالش و اصصطحکاک
4. صدای نوسانی

این صداها با هم ترکیب شده و صدای نشتی را تشکیل می دهند.

 

دستگاه های نشت یاب آکوستیک ارائه شده توسط شرکت فرآیند ارقام پرداز با بهره گیری از سنسورهای Pick-up با حساسیت بسیار بالا صداهای ایجاد شده را به سیستم تقویت کننده می رساند ، سیستم مرکزی با فیلترینگ مناسب نویزهای محیطی را حذف و پس از چندین مرحله تقویت سیگنال آنرا جهت شنود در اختیار کاربر قرار می دهد.

همواره ماکزیمم شدت صدای نشتی دریافتی بر روی نقطه ی نشتی اتفاق می افتد و کاربر می تواند با تعیین بیشترین صدای نشتی موجود ، محل دقیق نشتی را آشکار نماید.

 

عوامل متعددی در نوع صدای نشتی ایجاد شده موثر است و فشار آب داخل لوله نیز از اهمیت بالایی برخوردار است به طور عمومی در نشت یابی آکوستیک فشار داخل لوله می بایست از 2 Bar بیشتر باشد ، در مواقعی که فشار آب کمتر از این مقدار باشد صدا نشتی بسیار ضعیف بوده و کاربر می بایست از میله های Contact Bar جهت نزدیک شدن و دریافت بهتر صدا استفاده نماید.

2. چه عواملی بر نشت یابی خطوط آب تاثیر گذار هستند؟
عوامل موثر بر نشت یابی:

1. سایز سوراخ نشت کننده
2. فشار آب
3. وضعیت خاک
4. جنس لوله
5. شرایط پوشش خیابان
6. وضعیت ظرفیت آب
7. صدای آب استفاده شده
8. نویز جریان زهکش
9. نویز حاصل از وضعت شنوایی و هوا
10. نویز حاصل از رفت و آمد
11. نویز حاصل از باد
12. نویز حاصل از ماشین های خودکار عرضه کالا
13. نویز حاصل از کابل های برق، موتور و پمپ
14. صدای نشتی در گودال

3. بهترین پروسه جهت نشت یابی خطوط آب چیست؟
یکی از عوامل بسیار تاثیر گذار در آشکارسازی نشتی آب ، مشخص بودن مسیر شبکه ی آب می باشد همواره صدای نشتی بر روی لوله آب بیشترین سطح را داراست لذا لازم است کاربر با اطلاعات نقشه های ازبیلت و یا با استفاده از دستگاه های لوله یاب مسیر لوله را مشخص نماید. داشتن اطلاع از میزان فشار آب و امکان دسترسی به نقاط کنترلی شبکه نیز از پارامترهای مهم می باشد.

• اجرای یک پروژه ی نشت یابی نیاز به برنامه ریزی دقیق اجرایی و زمان بندی مناسب دارد.همواره توصیه می شود بخشی از اجرای پروژه در شب وزمان کاهش مصرف انجام شود.

به طور کلی یک پروژه ی نشت یابی به هشت بخش اصلی تقسیم می شود:

 

 در صورت وجود چندین نشتی ، دستگاه های نشت یاب آکوستیک آب ، قویترین صدا را آشکار می کنند، لذا جهت اطمینان از عدم وجود نشتی های دیگر در نزدیکی نشتی آشکار شده ، پس از رفع نشتی یکبار دیگر محل مورد نظر را نشت یابی نمایید و از عدم وجود نشتی مطمئن شوید.

بالای

4. چگونه می توان صداهای مزاحم محیط را حذف کرد؟
صداهای موجود در محیط کار به دو دسته ی کلی تقسیم می شوند: صداهای پریودیک و صداهای لحظه ای

جهت صداهای پریودیک محیطی که بطور پیوسته با یک فرکانس مشخص در محیط وجود دارند می توانیم از نشت یاب هایی که دارای فیلتر های Band pass هستند همانند HG-10AII و یا DNR-18 استفاده کنیم در این حالت تنها بخشی از فرکانس ها ی صوتی که در باند مشخصی هستند شنیده می شود و دیگر سیگنال های باند فرکانسی محیط به شدت تضعیف می شوند.

صداهای وزوز کابل ها و ترانس های برق شهری نیز با فیلتر های باند باریک که تمامی نشت یاب های شرکت فرآیند ارقام پرداز به آن مجهز هستند حذف می شود.

در برخی موارد صدای باد در تماس با کابل ارتباطی بین سنسور و سیستم ، به سیگنال اضافه می شود که نشت یاب های این شرکت همگی مجهز به سیستم حذف صدای باد ( توپی حذف نویز باد ) هستند.

در مواردی که صداهای ناگهانی همانند صدای رفت و آمد انسان ، اتومبیل و بوق زدن و ... مطرح می شود ، کاربر می تواند در ساعاتی از شبانه روز که محیط دارای کمترین ترافیک و کمترین میزان مصرف آب می باشد ( شب ) اقدام به نشت یابی نماید و یا از دستگاه های دارای فیلتر هوشمند NR ( Noise Reduction ) همانند دستگاه DNR-18 استفاده نماید.

در این روش دستگاه مذکور صداهای محیط را قبل از ارائه جهت شنود کاربر ذخیره کرده و با سیستم های پردازش پر سرعت DSP باند فرکانسی را تحلیل کرده و صداهای ناگهانی ، صدای قدم زدن ، صحبت کردن ، بوق اتومبیل ها و ... را حذف و یا بسیار کاهش می دهد.

جهت اطلاع بیشتر در مورد باند فرکانسی مناسب به سئوال مربوطه رجوع شود.

بالای صفحه

5. فیلترهای دستگاه های نشت یاب چه عملکردی دارند ، فیلتر NR و NF چیست و چطور باید یک فیلتر مناسب را انتخاب کرد؟
علاوه بر فیلترهایی که اجازه عبور امواج با فرکانس بالاتر ( یا کمتر ) از مقدار خاصی را نمی دهند مانند فیلترهای بالاگذر و پایین گذر، فیلترهای میانگذر (BPF) که تنها بازه ی فرکانسی معینی را از خود عبور می دهند، فیلترهای میان نگذر ( BRF ، اینها فیلترهای حذف باند نمی باشند زیرا تنها فرکانس هدف را حذف نمی کنند) که اجازه عبور باند فرکانسی خاصی را نمی دهند. فیلتر Notch (NFs) که پهنای باند باریکی از فرکانس را حذف می کنند و فیلترهای Com که ترکیبی از چند فیلتر Notch می باشند ، نیز موجود می باشند.

 

سیستم کاهش نویز NR
این عملگر که بر روی دستگاه نشت یاب تمام دیجیتال DNR-18 قرار دارد ، امکان کاهش نویزهای ناخواسته گذرا که دوام ندارند را برای کاربر فراهم می نماید.تاثیر بیشتر این عملگر در صورت افزایش سطح تنظیم شده به چشم می خورد.

یک تاخیر زمانی معین ( زمان سکوت ) در مورد کاهش نویز قبل از شنیدن صدا از طریق هدفون ، وجود دارد ( از زمان فشردن سوئیچ شنود صدا ).
سطح 1 : 0.2 ثانیه
سطح 2 : 1 ثانیه
سطح 3 : 3 ثانیه

در این روش دستگاه مذکور صداهای محیط را قبل از ارائه جهت شنود کاربر ذخیره کرده ( زمان سکوت ) و با سیستم های پردازش پر سرعت DSP باند فرکانسی را تحلیل کرده و صداهای ناگهانی ، صدای قدم زدن ، صحبت کردن ، بوق اتومبیل ها و ... را حذف و یا بسیار کاهش می دهد.

لازم به ذکر است در مورد استفاده از فیلتر NR ، کاربر می بایست قبل از فشردن سوئیچ شنود از ثابت شدن سنسور پیکاپ بر روی زمین مطمئن شود تا نتایج صحیح حاصل شود.

لوله ها با جنس های مختلف باعث تغییر در پارامترهای صدای نشتی می شود و هر جنس لوله کیفیت صدای نشتی را متفاوت می کند.
 

همانطور که در شکل زیر مشاهده می کنید.

A: لوله های PVC (Vinyl Chloride Pipe)
B: لوله های ازبست و چدن داکتیل Ductile Cast Iron Pipe / Asbestos Cement Pipe
C: لوله های فلزی دفن شده در عمق کم

کاربر می تواند با تغییر باند فرکانس فیلترهای Band pass دستگاه ، فرکانس های ایجاد شده توسط هدف مورد نظر خود را بهتر بشنود و صدای مزاحم محیطی که خارج از باند فیلتر باشند را به شدت کاهش دهد و با سهولت بیشتر نشت یابی نماید.

 

+ نوشته شده توسط مدیر عامل در سه شنبه نوزدهم آبان 1388 و ساعت 12:14 |
اقسام لوله ها و موارد استعمال هريك در آبرساني :

لوله هاي آبرساني و فاضلاب را ميتوان به دسته هاي ذيل دسته بندي نمود.

الف : لوله هاي سياه فولادي

ب : لوله هاي گالوانيزه

ت : لوله هاي چدني تحت فشار

ث : لوله هاي آذبست – سيماني (ايرانيت)

ج : لوله هاي آذبست – سيماني (فارسيت)

چ : لوله هاي P.V.C

الف : لوله هاي سياه فولادي : قبل از آنكه در مورد لوله هاي فولادي كه در بازار فروش بنام لوله سياه موسوم است توضيح داده شود لازم است كه به استانداردهاي عمومي كارخانه هاي سازنده در دنيا اشاره شود.

1) DIN                   DEUCHLAND  INTERNATIONAL  NORM

2) ASTM               AMERICAN  SOCCIETY  FOR  TESTING  MATERIALS

3) ASME               AMERICAN  SOCCIETY  MECANICAL  ENGINEERS

4)    API  AMERICAN  PETRLEUM  INSTITUTE

5)    AWWA  AMERICAN  WATER  WORK  ASSOCIATION

6)    SPR  SIMPLIFIED  PRACTICE  RECOMMENDATION

7)    NPC  NATIONAL  PLUMBING  CODE

8)    MSS  MANUFACTURERS  STANDARDIZATION  SOCIETY  OF  THE  VALVE

9)    NEMA  NAIONAL ELECTRICAL  MANUFACTURERS  ASSOCIATION F.S  SPECIFICATIONS  PUBLISHED  BY  THE  FEDERAL SPECIFICATIONS  BOARD

 11)  ASA  AMERICAN  STANDS  ASSOCIATION

12) BS  BRITISH STANDARDS

13)  ISO INTERNAL  STANDARD  ORGANIZATION

 

لوله هاي فولادي سياه را مطابق اندازه هاي زيل تا 24 اينچ وجديداً تا 45 اينچ مي سازند لوله هاي سياه معمولاً در مواردي از ابرساني بكار مي رود كه سيستم بسته باشد ليكن در موتور خانه ها وايستگاههاي پمپاژ نيز از لوله هاي سياه استفاده مي شود در جدول ضميمه انتهاي فصل (APPENDIXLL)نحوه فيزيكي ساخت مشخص شده است ،ليست خصوصيات ساخت  اين نوع لوله ها بطوردقيق تر در جدول ضميمه آخر فصل يعني TABLE  LL-1 گنجانيده شده است.

 

لوله هاي سياه فولادي از ورقهاي آهن پس از عبور از دستگاههاي نورد ساخته ميشود. بطوريكه دوبله صفحه آهن پس از عبور نورد بوسيله دستگاههاي جوش بهم متصل ميشوند،ودر مورد لوله هاي با قطر هاي بالا ممكن است دولبه را بوسيله عمل پرچ به هم وصل نمود. همچنين در مورد لوله هاي به قطر 36 وبيشتر از جوش مارپيچي استفاده      مي نمايد.

 

كليه لوله هاومتعلقات فولادي كه در بازار وجود دارد طبق مشخصات زير است.

Din2440

B.S1387

ASTM

 

همانطور كه قبلاً ذكر شد لوله هاي با جوشهاي عرضي وطولي وبا بدون جوش كه بطريقه نورد ساخته مي شوند به قطر 300 الي 350 ميليمتر در بازار موجود است ، بمنظور جلوگيري از خوردگي وآسيب پذيري لوله هاي فولادي اساسي ترين عمل اندود نمودن آنها باقير مذاب است.

 

معمولاً در مواقعي كه از لوله هاي فولادي بعنوان شاه لوله يا لوله اصلي در خارج از شهر مصرف ميشوند وخصوصاً در مواردي كه فشار ايجاد شده در داخل لوله بيش از 16 اتمسفر ميباشد، ضخامت جدار لوله هاي فولادي مي بايستي مخصوص وجداگانه شود.

لوله هاي فولادي را كه شبكه آبرساني بكار ميبرند بدو طريق در كارخانه ميسازند . يكي به طريق نورد بدون جوش ودر گرما كه اين اين طريقه براي ساختن لوله هاي به قطر كم و متوسط تا 350 الي 450  ميليمتر بكار گرفته ميشود.

در طريقه دوم ورقه فولادي را بصورت استوانه اي در مي آورند و آنرا در امتداد يك مولد جوش قرار داده و به هم متصل ميسازند. اين طريقه را براي لوله هاي بقطر زياد يعني بيش از 450 ميليمتر بكار ميگيرند.

طول لوله هاي بدون جوش 6 الي 16 متر بوده و طول لوله هاي جوش دار در حدود 8 متر ميباشد. قطر و ضخامت لوله هاي بدون جوش مطابق استاندارد خواهد بود . بااين حال ميتوان اين لوله ها را بقطر و ضخامت هاي ديگر سفارش داد. لوله هاي جوش دار را نيز در صررتيكه مقدار سفارش زياد باشد ميتوان به ابعاد و اقطار و ضخامت مورد نظر سفارش داد  كه براي پروژه بخصوصي طراحي شده است.

 

خواص لوله هاي فولادي

1-مقاومت در مقابل ضربات قوچ و ارتعاشات ناشي از وسائل نقليه

2-يخ بندان

3-جوش لوله ها در محل اتصال از مقاومت آن نمي كاهد .

4-بعلت نرمي و سبكي و مقاومت متناجس لوله هاي فولادي ، آنها را در مواردي متعدد بكار ميبرند از آن جمله در عبر از موانع و معابر هوائي و زميني و همچنين زيرپلها .

5-در مقابل بارها متمركز بر بدنه ، آنها از مقاومت زيادي برخوردارند .

6-براي لوله هاي خارج از شهر استفاده ميشوند .

در جدول ضميمه II آنچه كه كارخانجات سازنده مطابق استاندارهاي جهاني به بازار عرضه مينمايد در جدول II-1  فهرست وار گردآوري شده . بطور كلي لوله هاي فولادي جهت آبرساني شبكه هاي آب شهري مناسب ميباشند و بايد داراي اندود داخلي و خارجي باشند . فشار كار و فشار آزمايش اين نوع لوله ها در كاتالوگ كارخانه سازنده موجود ميباشد .

كارخانه هاي سازنده اين نوع لوله ها را به سه اندازه مختلف : سبك ، متوسط ، ‌سنگين ميسازند . پيشنهاد ميشود كه از لوله هاي سبك در موارد فشار نسبتاً زياد كه مطابق كار اين لوله نيست استفاده نشود .

ب) لوله هاي گالوانيزه : هناميكه دو فلز بي شباهت بهم در آب قرار گرفته و با يكديگر در تماس باشند فلزي كه در مقياس پتانسيل اكسيداسيون بالاتر ، قرار دارند آند و ديگري قطب كاتد محسوب ميگردد . در اثر اين اختلاف پتانسيل ذرات يك فلز بر روي فلز ديگر مي نشيند .

از فلز روي براي گالوانيزه كردن لوله هاي سياه فولادي جهت پوشش داخلي و خارجي آنها استفاده ميشود زيرا در مقابل اكسيژن هوا و اكسيداسيون مقاوم بوده و عمر لوله هاي فولادي را بالا ميبرد .

لوله هايي كه در ايران مورد استفاده قرار ميگيرد باتفاق اتصالات آنها مطابق استانداردهاي زير ميباشد .

پ ) لوله هاي چدني فاضلاب : اينگونه لوله هاي بطورت گريز از مركز و از ذرات چدن ساخته شده و استاندارد آن مطابق :‌

ميباشد . اين لوله ها در دو طرف داراي نري و مادگي بوده و ميبايستي در كارخانه از داخل و خارج با قير مذاب اندود گردند . اتصال اين لوله ها با سرب مذاب انجام مي پذيرد . بدينصورت كه سرب را در پياله مخصوصي ذوب مي كنند در عين حال دو قطع لوله را از دو سر نر و ماده داخل يكديگر قرار داده و با كنف تميز و تابيده شده درز بين دو قطعه نر و ماده را با ضربات قلم و چكش پر مي نمايند .

پس از آنكه اين دو قطعه از لوله و يا اتصال چدني كاملاً بوسيله كنف محكم شد جهت استحكام نهائي سرب مذاب را به داخل باقيمانده درز و ماده سرازير ميكند و پس از لحظاتي كه سرب در هواي آزاد بصورت جامد درآمد مجدداً ميبايستي بوسيله قلم و چكش كوبيده شود . پس از لوله كشي فاضلاب داخل ساختمان ميبايستي لوله هاي چدني آزمايش گردند تا از محل اتصالات آن نشت ننمايد .

ت) لوله هاي چدني تحت فشار : لوله هاي معمولي چدني تحت فشار را تا قطر 600  ميليمتر و در موارد استثنائي حداكثر تا قطر   ميليمتر ميسازند . لوله هاي چدني تحت فشار را براي آنكه از گزند عوامل خارجي و خوردگي در آب حفظ كنند با قير مذاب اندود مينمايند . لوله هاي چدني معمولي فشار تا 125 اتمسفر ساخته ميشود كه به كلاس A موسوم بوده و براي 16 اتمسفر فشار كه براي عمليات آبرساني قابل مصرف است به كلاس B موسوم است .

لوله هاي چدني DUKTIL بعلت تغييراتي در شكل ساختن آن و همچنين تركيبات گرافيك كه به شكل كروي در آن بكار ميرود نوع ديگري از لوله هاي چدني خواهد بود .

اين نوع لوله ها داراي همان خواص لوله هاي چدني مذكور در فوق ميباشد بعلاوه اينكه داراي خاصيت الاستيسيته و قابليت تحمل فشار زياد بوده بطوريكه اين لوله ها را براي فشارهاي 25  تا 40  اتمسفر ميسازند . كليه لوله ها و اتصالات و قطعات چدني تحت فشار مطابق استاندارد I SO نيز ساخته ميشود . 

اتصالات لوله ها و قطعات چدني بايستي از نوع گلندو واشر لاستيكي و همچنين اتصال فلنج يا مشابه باشد در اين لوله ها و قطعات اتصالي چدني ساخت كارخانه ماشين سازي از نظر مشخصات با استاندارد ISO مطابقت دارد .

لوله هاي چدني تحت فشار نيز در عصر جديد دانش آبرساني ، از قديمي ترين انواع لوله ها ميباشد ، لذا با وجود رقابتهاي شديد اجناس جديدي كه اخيراً به بازار آمده است ، هنوز لوله هاي چدني به منظور آبرساني داراي درجه اعتبار و اهميت خاصي است .

از خواص مهم لوله هاي چدني تحت فشار براي آبرساني در شبكه هاي آب شهري ،‌ استحكام و دوام زياد ،‌ مقاومت فوق العاده آن در برابر نيروهاي وارده ، نفوذ ناپذيري ،  داشتن ضريب جريان آب در خود و بالاخره سهولت در عمل نصب ميباشد . مقاومت لوله هاي چدني در برابر آب و آثار زنگ بسيار زياد است .

تحمل اين لوله ها در برابر نيروهائي كه باعث تغيير شكل در مقطع ميشوند معمولاً بسيار زياد است . با وجود اين ميبايستي از تأثير نيروهاي خمشي طول در اين لوله ها احتراز كرد . نفوذناپذيري لوله هاي چدني و اتصالهاي آن در جميع شرائط كامل و بي نظير است ، ضمن آنكه ضريب جريان آبي لوله هاي چدني نو و تازه ار چه كمتر از لوله هاي سيماني است ولي اصولاً رضايتبخش ميباشد .

در مسيرهايي كه سخت ميباشند . معمولاً لوله هاي چدني موازي سطح زمين نصب گرديده و حتي الامكان بايد از خمهاي تند و اضافي اجتناب شود . عمق نصب لوله را با توجه به درجه سردي هوا و امكان يخ بندان و ميزان ترافيك روي مسير لوله تعيين مينمايند .

لوله هاي چدني كه براي كارهاي آبرساني به مصرف ميرسد بر طبق استانداردهاي گوناگون ساخته ميشود كه داراي اوزان و طولهاي مختلف ميباشد . ابعاد نشان داده شده در جدول زير براي لوله هائي بكار مي رود كه در سيستم هاي توزيع و شبكه هاي آبرساني قابل مصرف ميباشد . لوله هاي چدني كه به PIT CAST  موسوم است لوله هائي ميباشد كه نسبت به لوله هاي چدني گريز از مركز سنگينتر و در نتيجه قيمت در بازار بيشتر بوده بنابراين مورد مصرف آن نيز كمتر ميباشد .

 

اتصالاتي كه در مورد لوله هاي PIT CAST بكار ميرود مطابق با استانداردهاي AWWA ميباشد . هنگاميكه لوله هاي چدني براي عمليات ويژه آبرساني بكار ميرود ، فشارهاي داخلي و تنشهاي ديگر كه بروز مينمايد ميبايستي با خصوصيات داده شده در مورد كلاسهاي مختلف لوله ها و اتصالات مربوط به آنها در استانداردهاي گوناگون مقايسه شود .

 

در مورد لوله هاي چدني سه نوع اتصال براي انتهاي لوله هاي آبرساني پيش بيني و طراحي شده است :

 

         1.     BELL-AND-SPIGOT يا نر و ماده ، اصولاً براي كارهاي زيرزميني و در عملياتي كه فضاي كافي جهت اتصالات لازم وجود داشته باشد بكار ميرود .

         2.     اتصال فلنجي يا FLANGE براي عملياتي بكار مي رود كه فضاي لازم براي اتصالات محدود باشد و فلنج ها بوسيله پيچ و مهره به هم مربوط ميشوند . مطابق استاندارد آمريكائي براي اتصالات فلنجي و براي لوله هاي بخار بوسيله ASTME, MAR ,20.1914  هماهن شده است .

         3.     اتصال پيچي يا SCREWED اصولاً براي لوله هاي به قطر كوچك به كار مي رود ، اگر چه در بعضي موارد ايننوع اتصالات براي لوله هاي  تا  اينچ نيز مصرف شده است .

ث) لوله هاي آزبست سيماني ( ايرانيت – فارسيت ) : اين لوله ها را با تراكم نمودن بسيار شديد الياف بسيار نازك آزبست و سيمان مي سازند ،‌امروزه مورد مصرف لوله هاي آزبست – سيماني در مصارف آبرساني و مصارف شبكه هاي آب – شهري از ساير انواع لوله ها بيشتر و متداول تر است .

 

اين لوله ها مطابق آنچه كه در كارخانجات سازنده به بازار عرضه مينمايند به چهار گروه مختلف دسته بندي مي شوند :‌كلاس D,C,B,A .

 

اين نوع لوله ها مطابق آخرين استانداردهاي بين المللي از نوع آزبست و سيمان  ساخته مي شود و نيز مطابق استاندارد  در بازار موجود است كه سيمان آن از نوع پرتلند بوده و از داخل و خارج با قير مذاب اندوده شده تا از گزند عوامل مخرب جلويري نمايد .

 

قطعات اتصالي اين نوع لوله ها چدني بوده و بايد از داخل و خارج قير اندود شده باشند .

 

مشخصات و ابعاد فلنجها مربوطه و قطعات اتصالي چدني اعم از لوله هاي چدني و آذبستي و فولادي و بطوركلي فلنجهاي مورد استفاده در طرح لوله كشي ، نظير فلنجهاي شيرهاي قطع و وصل ، شيرهاي آتش نشاني ، كنترل ها و غير الزاماً ميبايستي طبق استاندارد باشد كه مطابق  - و يا  آلمان خواهد بود .

مواد اصلي كه در ساختمان لولههاي آذبست – سيمان بكار ميرود عبارتند از : پنبه نسوز كه بصورت فيبر با رشته هاي بسيار نازك بوده و ضخامت آن در حدود ميكرون ميباشد و با سيمان پرتلند مخلوط و با تراكم زياد مواد اصلي سازنده لوله ها را تشكيل مي دهد . بطور تقريبي يك سانتيمتر مكعب مخلوط پنبه ، نسوز و سيمان ممكن است به چندين كيلومتر برسد .

چگونگي ساخت اين نوع لوله ها بدين ترتيب خواهد بود كه بدون كمك و كاربرد از مواد چسبنده ،‌با فشار زياد در قالبهاي فولادي صورت مي پذيرد ضخامت قشر را كه در حدود 0.2 ميليمتر است مرتباً زياد مي كنند تا ضخامت لوله به حد استاندارد برسد و پس از آن قالبها را باز كرده و لوله ها را در حوضچه هاي آب قرار مي دهند تا لوله ها محكم گردند . در انتها و سر لوله ها مطابق استاندارد شكل مي دهند و سپس آنها را در هواي آزاد ميگذارند تا مقاومت لوله به حد كافي برسد . 

 

يكي از مزاياي گوناگون لوله هاي آذبست – سيماني علاوه بر ارزاني قيمت نسبت به ساير لوله ها وزن سبك آنها ميباشد .

 

لوله هاي فاضلاب آذبست – سيماني كه در ايران توليد مي گردد در دو كلاس 1500  - 2400  ساخته مي شود . لولههاي فاضلاب و اتصالهاي آنها  ناميده شده و با استاندارد  و  مطابقت دارد كه جانشين لوله هاي SPR سابق ميگردد .                       

 لوله هائيكه سابقاً بطور اختصار RHP ناميده ميشد ، با استاندارد اشاره شده در بالا و در كلاس 2400  به نام لوله هاي تيپ AR2400 شناخته ميشود .

لوله هاي تحت فشار : اين نوع لوله ها را به نام دو تيپ PR و PN در بازار عرضه مينمايند .

 

 

تيپ PR : كه به سه دسته از نظر فيزيكي قابل دسته بندي ميباشد .

كلاس B

كلاس C

كلاس D

ضخامت لوله هاي PR بيشتر از ضخامت لوله هاي PN‌ است كه مطابق استاندارد  ساخته و عرضه ميشود .

ضخامت جدار لوله هاي تيپ PR از نظر ضريب اطمينان بيشتر است . در اينجا لازم است ضرائب اطمينان لوله هائي كه مطابق استاندارد ايراني و استاندارد بين المللي ساخته ميشود ذكر گردد .

 

تا قطر 100 ميليمتر

IRIRI

ISO

کلاس B

3

2

کلاس C

2.5

2

کلاس D

2

2

برای قطر 125 تا 200

 

 

کلاسB

2.25

1.75

کلاس C

2.00

1.75

کلاس D

1.75

1.75

برای قطر بیش از 250

 

 

کلاس B

1.75

1.5

کلاس C

1.5

1.5

کلاسD

1.5

1.5

 

براي اتصال قطعات اتصالي لوله هاي آذبست – سيماني ،‌لازم است محل اتصال ها در سر لوله و همچنين اتصالات ترويت با چرب كردن بوسيله آب و صابون و حلقه هاي لاستيكي بيكديگر متصل شوند .

اتصاليهاي مانشون براي مصرف لوله هاي تيپ PR ساخته شده و قابل مصرف است كه مطابق استاندارد  بوده و هر اتصالي داراي دو حلقه گرد و يك حلقه توخالي ميباشد .

 

اتصالي هاي مانشون ترويت مخصوص لوله هاي PN ساخته شده و مطابق استاندارد  است و هر يك از اتصالي هاي داراي دو حلقه لاستيكي گردد و دو حلقه تو خالي ميباشد .

 

 

لوله هاي بتن مسلح

لوله هاي بتن مسلح بين اقطار 300  الي 3000  ميليمتر ساخته شده و به منظور جلوگيري از لطمات وارده بر جدار داخل و خارج ، اين نوع لوله ها بوسيله عمليات قيرپاشي و قير اندود كردن ايزوله ميگردند . اصولاً لوله هاي بتن مسلح را جهت انتقال آب از خارج به داخل شهر به كار ميبرند كه بعنوان شاه لوله موسومند .

فشاري كه اين لوله ها به هنگام كار تحمل مي نمايند 6 الي 35  اتمسفر ميباشد ، لوله هاي بتن مسلح اكثراً طبق استاندارد ASTM و يا AASHO و در بعضي استانداردهاي ديگر ساخته مي شوند و در بعضي موارد ديگر جهت جلوگيري از خوردگي داخل لوله آنها را ضد سولفات ميسازند .

 

لوله هاي بتن مسلح بر دو نوع ميباشند : اول بتن مسلح معمولي و ديگري كه در ميان بتن از آرماتور و فولاد جوش شده استفاده گرديده است . در بازارهاي جهاني موجود ميباشد . حال به منظور توضيح و تشريح لازم است هر دو نوع بررسي و رسيدگي گردند .

الف : لوله هاي بتن مسلح معمولي – اين نوع لوله ها داراي جدار و ضخامت نسبتاً قابل ملاحظه اي بوده كه از ميان قشر بتن در دو رديف طولي و عرضي با آرماتور فولادي مسلح ميباشد .

آهن هاي طولي اصولاً جهت تقسيم بار كار گذاشته شده و آرماتورهاي عرضي جهت تحمل فشار آب مصرف ميشوند ، مگر در مواردي كه لوله تحت تأثير نيروهاي خمشي واقع شود و نيز قابل ذكر است كه سطح مقطع و قطر و همچنين تعداد رديفهاي آرماتور چه در طول و چه در عرض بوسيله محاسبات دقيق انجام مي پذيرد .

به منظور صرفه جوئي در ميزان مصرف آهن ،‌آرماتورهاي فولادي عرضي را كه بصورت مدور و يا حلقه اي دايره اي ساخته شده است اصولاً بصورت دورپيچ مي سازند . فاصله حلقههاي دورپيچ را در دو سر لوله كم مي كنند تا مقاومت لوله در مقابل تنش فاصله حلقه هاي دورپيچ را در دو سر لوله كم   مي كنند تا مقاومت لوله در مقابل تنش برشي زياد شود . همانطور كه قبلاً ذكر گرديد مقطع آرماتورهاي همواره بشكل دايره ميباشد . آهنهاي عرضي را به كمك مفتولهاي آهني به آرماتورهاي طولي استحكام مي بخشند و يا جوش مي دهند .

بتن لوله بايد داراي مقاومت كافي در برابر نيروهاي كششي بوده و كاملاً در مقابل تراوش آب از آن مقاوم باشد . به همين علت است كه امروزه با عمل فشردگي و مرتعش نمودن بتن و يا به طريقه گريز از مركز و يا بوسيله ايجاد خلاء اين مشكلات را مرتفع مي نمايند . به منظور استحكام بخشيدن به لوله هاي بتن مسلح ممكن است آنها را در اطاقي با هواي گرم يا بخار خشك فرو برد .

هنگام حمل و نصب ،‌ لوله ها را مي بايستي از گزند شكستگي يا پريدگي لبه هاي آنها مصون نگاه داشت اصولاً احتمال تعمير لوله هاي بتن مسلح بعلت آنكه داراي استحكام فراوان ميباشند كم بوده و مي بايستي لوله هاي بتن مسلح را از نفوذ جريان برق مصون نگه داشت .

ب: لوله هاي فولادي با دو پوشش بتن مسلح  – اين لوله ها شامل يك لوله فولادي است كه در وسط دو پوشش بتني قرار دارد و در انتها به دو قطعه سر يا اتصال منتهي ميگردد و از داخل با يك لايه بتن كه با عمل مرتعش ساختن بتن ساخته ميشود شكل مي پذيرد .

با وجود لوله فولادي كه از داخل پوشيده شده است اين نوع لوله ها را از نظر نشت نفوذناپذيري نموده و به وسيله دو پوشش داخلي و خارجي از اثر عمل زنگ زدگي و آبهاي اسيد دار محفوظ نگه مي دارند .

 

اين نوع لوله ها را به طولهاي مختلف ساخته و قطعات و اتصالهاي آنها از جنس لوله بتني ميباشد .

+ نوشته شده توسط مدیر عامل در چهارشنبه بیست و نهم مهر 1388 و ساعت 18:27 |
لوله ها و اتصالات تک جداره به روش های زیر به یکدیگر متصل می شوند


1- جوشکاری لب به لب 

2 - جوشکاری الکتروفیوژن  

3- استفاده از اتصالات پیچی    

4 – استفاده از رینگ و فلنج      

 

انتخاب روش اتصال ، بستگی به کاربرد خط لوله ، نیازمندیها و امکانات موجود دارد .

از اتصال الکتروفیوژن معمولاً در شبکه های توزیع گاز و از اتصالات جوش لب به لب و اتصالات پیچی و جوشی پلی اتیلنی ، در خطوط آب و فاضلاب و شبکه توزیع آنها استفاده می شود . اتصالات پیچی به راحتی و سریعاً باز و بسته شده و هیچگونه آسیبی به لوله وارد نمی کنند و از این ویژگی برخوردارند که در برابر مواد شیمیائی کاملاً مقاوم می باشند .

در اتصالات جوشی ، کیفیت جوشی و بازده آن بستگی به مهارت و توانائی جوشکار ، تناسب و کارایی مناسب دستگاه جوش و تجهیزات مربوطه و میزان رعایت اصول و قوانین جوشکاری دارد .

با توجه به دامنه وسیع کاربرد اتصال جوش لب به لب در لوله های پلی اتیلن تک جداره و استحکام و قابلیت های بسیار ممتاز این نوع اتصال ، در ذیل به شرح مختصری از آن می پردازیم .

* جوشکاری به روش لب به لب با صفحه داغ ( butt fusion )

این نوع جوشکاری ، طی مراحل زیر انجام می شود :

- ابتدا لوله در دو فک دستگاه جوش (ثابت و متحرک) گذاشته می شود و پس از تنظیمات لازم ، قالب ها بسته می شوند .

- صفحه قیچی مابین دو لوله قرار می گیرد و لبه لوله ها را کاملاً صاف و تمیز می نماید و پس از آن برداشته می شود .

- صفحه داغ را که دمای ان به حد مجاز رسیده است (210-220 درجه سانتیگراد) مابین لوله قرارداده و دو سر لوله ها به آن چسبانده می شوند و فشار طبق دستور عمل های دستگاه جوش ، بالا برده می شود تا در محل تماس لوله ها با صفحه داغ ؛ برآمدگی مدور و یکنواختی با اندازه معین ایجاد گردد .

- در ادامه مرحه فوق ، از میزان فشار کاسته می شود و لایه های داخلی در محل اتصال کاملاً ذوب می گردند .

- قسمت متحرک دستگاه جوش ، به عقب رانده شده و صفحه داغ بصورتی جدا می شود که هیچ آسیبی به سطوح ذوب شده وارد نیاید .

- دو سر لوله ، به سرعت به همدیگر چسبانده شده و فشار بتدریج ، افزایش یافته و تا خنک شدن محل جوش ، ثابت نگاه داشته می شود .

- مدت زمان خنک شدن در مرحله فوق ، بستگی به ضخامت لوله ها دارد . در طی این زمان ، محل اتصال نباید تحت تنش یا فشار غیر مجاز قرار بگیرد .

- لبه جوش در محل اتصال باید بصورت یک برآمدگی دو تکه باشد . تشکیل این برآمدگی ، نشان دهنده آن است که جوشکاری بصورت یکنواخت انجام شده است .

نمونه دستگاه جوش لوله های پلی اتیلن

 

 

 

+ نوشته شده توسط مدیر عامل در جمعه بیست و چهارم مهر 1388 و ساعت 9:21 |